پژوهشنامه حلال

پژوهشنامه حلال

معیار غذای حلال از منظر قرآن کریم با رویکرد معناشناسی تزکیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
10.30502/h.2026.566569.1150
چکیده
قرآن کریم به عنوان منبع جامع هدایت، برای تمام ابعاد زندگی بشر، از جمله سبک زندگی و تغذیه، برنامه‌ای دقیق ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف تبیین معیار غذای حلال در پرتو آموزه‌های قرآنی و با اتخاذ رویکرد معناشناختی صورت گرفته است. مسئله اصلی این است که معیار قرآنی برای غذای مطلوب، فراتر از حلیت فقهی صرف بوده و با مفهومی عمیق‌تر گره خورده است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و ابزار معناشناسی ساختاری، به ویژه تحلیل میدان معنایی، به این موضوع می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم کلیدی در تعیین این معیار، «تزکیه» است. تزکیه، که در لغت به معنای رشد و پاکی و در اصطلاح به معنای پاکسازی نفس از رذایل و آراستن آن به فضایل است، در شبکه‌ای معنایی با مفاهیمی چون تقوا، طیب، فلاح و هدایت قرار می‌گیرد و در تقابل با مفاهیمی نظیر دساة النفس، فجور و رجس است. قرآن کریم با به کار بردن عبارت «حلالاً طیباً»، معیار غذای مطلوب را فراتر از جواز ظاهری ارتقا می‌دهد؛ «طیب» بودن غذا به معنای پاکی ذاتی و اثرگذاری مثبت آن بر روح و روان انسان است که به هدف غایی تزکیه نفس خدمت می‌کند. این معیار، ابعاد سه‌گانه‌ای را در بر می‌گیرد: تزکیه در منشأ غذا، نحوه کسب مال و شیوه مصرف. در مقابل، غذای حرام زمینه‌ساز قساوت قلب و آلودگی روح معرفی می‌شود. بنابراین، معیار نهایی غذای حلال در منطق قرآن، غذایی است که انسان را در مسیر رشد و تعالی معنوی یاری رساند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Halal Food Criteria from the Perspective of the Holy Quran with a Semantic Approach to Tazkiyah

نویسنده English

abbas ebrahimi
Research Assistant Professor at SCCR, Tehran, Iran
چکیده English

The Holy Quran, as a comprehensive source of guidance, offers an integrated framework for human life, including lifestyle and nutrition. This study aims to clarify the criterion of halal food in the light of Quranic teachings through a semantic approach, examining whether this criterion transcends mere jurisprudential permissibility and is rooted in a deeper concept.

Using a descriptive–analytical method and structural semantics—particularly semantic field analysis—the research investigates this issue. The findings show that the central determining concept is tazkiyah. Lexically denoting growth and purity, and terminologically referring to purification of the soul from vices and its adornment with virtues, tazkiyah forms a semantic network with concepts such as *taqwa*, *ṭayyib*, falah, and guidance, while opposing notions like fujur and rijs.

By employing the expression “halālan ṭayyiban,” the Quran elevates the standard of desirable food beyond outward permissibility. The ṭayyib quality of food signifies intrinsic and spiritual purity and its positive influence on the human soul. This criterion encompasses three dimensions: purity in the source and essence of food, lawful acquisition, and consumption. Thus, in the Quranic view, true halal food facilitates human growth, purity, and spiritual elevation.

کلیدواژه‌ها English

Halal food
'Tazkiyah'
' Tayyib'
' Semantics'
' Holy Quran'
' Islamic lifestyle

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 آبان 1405